محمد رحمانی دوشنبه 21 آبان 1397 13:18 نظرات ()

بررسی مفاهیم نمادین رنگ در پوشاک و منسوجات شاهنامه فردوسی (مطالعه موردی ، رنگهای سیاه،سپید،سرخ و زرد)

چکیده:
پژوهش حاضر به مطالعه مفاهیم نمادین رنگ در پوشاک و منسوجات شاهنامه پرداخته است و از بینرنگها، چهار رنگ (سیاه، سپید، سرخ و زرد) که آمار بیشتری را در شاهنامه به خود اختصاص دادهاست انتخاب شد. با توجه به اینکه رابطه معناداری میان کاربرد رنگ در پوشاک و منسوجات باشخصیتها و وقایع داستان دیده میشود بطوری که درفش و خیمه هر پهلوان با رنگ ویژه ای ظاهرمیشود و این همه قابلیت تأویل نمادین پیدا میکند پژوهشگر بر آن شد تا به مطالعه و ارتباط اینمفاهیم بپردازد. چگونگی بهره بردن فردوسی از رنگ در پوشاک و منسوجات شاهنامه و ارتباط آن بامفاهیم نمادینی که هر رنگ در شاهنامه دارد پرسشهایی هستند که در این پژوهش به آن پرداختهشده است. به طور کلی یافتههای این پژوهش به استخراج واژگان رنگی و جانشینان آن و دفعاتکاربرد هر رنگ منجر و در پی آن مفاهیم نمادین چهار رنگ ذکر شده در پوشاک و منسوجاتشاهنامه مورد مطالعه قرار گرفت و اطلاعات ضروری تحقیق از روش توصیفی - تحلیلی که شاملمطالعه اسنادی است، جمعآوری شده است. نتایج تحقیق نشان میدهد که بکارگیری رنگ در پوشاکو منسوجات شاهنامه بصورت نمادین و با توجه به ویژگی شخصیتهای داستان صورت گرفته است .

پدیدآور: نرجس مقدسی استاد راهنما: عباس نامجو
دانشگاه علم و فرهنگ تهران، دانشکده هنر و معماری
فصل اول: مقدمه و طرح تحقیق ۱
۱-۱ مقدمه ۲
۱-۲ بیان مسئله ۳
۱-۳ پیشینه تحقیق ۴
۱-۴ اهمیّت و ضرورت تحقیق ۸
۱-۵ اهداف تحقیق ۹
۱-۶ سوالات اصلی ۹
۱-۷ فرضیات تحقیق ۹
۱-۸ الگوی مفهومی تحقیق(بیان متغیرها و نوع رابطه آنها) ۹
۱-۹ نوع، روش تحقیق، جامعه آماری ۹
۱-۱۰ مراحل و زمان بندی تحقیق ۱۰
فصل دوم: کلیات و مباحث نظری بحث ۱۱
۲-۱ نماد و نمادشناسی ۱۲
۲-۲ تعریف نماد از دیدگاه روانشناسان ۱۵
۲-۳ نماد پردازی و حقیقت تاریخی ۱۹
۲-۴ تمایز نماد با نشانه و استعاره ۲۰
۲-۵ خاستگاه نظری نمادگرایی در اسلام ۲۱
۲-۶ سیر تحول نمادگرایی در هنر ایران ۲۲
۲-۷ پوشاک و هویت انسانی ۲۳
۲-۸ ارزش پوشاک ۲۴
۲-۹ پوشاک امری نمادین ۲۶
۲-۱۰ مفاهیم نمادین پوشاک ۲۸
۲-۱۱ گفتمان پوشش ۳۰
۲-۱۲ پوشش و قواعد ۳۲
۲-۱۳ جایگاه رنگ در پوشاک ۳۵
فصل سوم: انواع رنگ و پوشاک در شاهنامه فردوسی ۳۷
۳-۱ فردوسی و شاهنامه ۳۸
۳-۲ بخشی از زندگانی فردوسی ۳۹
۳-۳ سروده‌های شاهنامه ۴۰
۳-۴ اندیشه‌های والای فردوسی در شاهنامه ۴۲
۳-۵ منابع فردوسی ۴۳
۳-۶ فردوسی و هویت ایرانی در شاهنامه ۴۴
۳-۷ پنج اصل ایران شناسی در شاهنامه ۴۸
۳-۷-۱ خداشناسی ۴۸
۳-۷-۲ خردورزی ۴۹
۳-۷-۳ داد ۴۹
۳-۷-۴ نام ۵۰
۳-۷-۵ شادی ۵۱
۳-۸ بازتاب فرهنگ پوشاک و لباس در شاهنامه فردوسی ۵۲
۳-۹ عنصر رنگ در شاهنامه ۵۳
۳-۹-۱ تجلی رنگهای گوناگون در شاهنامه ۵۴
۳-۹-۲ ساختار تصاویر شعری شاهنامه ۵۶
۳-۹-۳ تناسب رنگها در صور خیال شاهنامه ۵۸
۳-۱۰ تحلیل کمی رنگها در شاهنامه ۶۲
۳-۱۰-۱ گروه رنگ سیاه ۶۲
۳-۱۰-۲ گروه رنگ سفید ۶۲
۳-۱۰-۳ گروه رنگ سرخ ۶۳
۳-۱۰-۴ گروه رنگ زرد ۶۳
۳-۱۰-۵ گروه رنگ آبی و کبود ۶۴
۳-۱۰-۶ گروه رنگ سبز ۶۴
۳-۱۱ پوشاک در شاهنامه ۶۵
۳-۱۱-۱ انواع پارچهها ۶۶
۳-۱۱-۲ جهیزیه عروس ۶۹
۳-۱۱-۳ هدایای داماد برای عروس ۷۰
۳-۱۲ پوشاک جنگ در شاهنامه فردوسی ۷۱
۳-۱۲-۱ برگستوان ۷۱
۳-۱۲-۲ درفش ۷۲
۳-۱۲-۳ خفتان ۷۳
۳-۱۲-۴ کلاه خود ۷۳
۳-۱۲-۵ زره (جوشن) ۷۴
۳-۱۲-۶ سپر ۷۴
۳-۱۲-۷ کفش ۷۵
۳-۱۲-۸ کمربند ۷۵
۳-۱۲-۹ سراپرده(خیمه) ۷۵
فصل چهارم: مفاهیم نمادین رنگ در پوشاک و منسوجات شاهنامه فردوسی ۷۶
۴-۱ ماهیت نمادین رنگ ۷۷
۴-۲ رنگ در پوشاک و منسوجات شاهنامه ۷۹
۴-۲-۱ رنگ سیاه ۷۹
۴-۲-۱-۱ نماد رنگ سیاه در پوشاک و منسوجات ۸۰
۴-۲-۱-۲ واژه نیل ۸۴
۴-۲-۱-۳ واژه کبود ۸۵
۴-۲-۱-۴ واژه لاژورد (لاجورد( ۸۷
۴-۲-۱-۵ واژه سیه ۸۹
۴-۲-۱-۶ واژه پیروزه ۹۰
۴-۲-۱-۷ واژه تیره ۹۱
۴-۲-۱-۸ واژه آبنوس ۹۲
۴-۲-۱-۹ واژه عنبر ۹۲
۴-۲-۱-۱۰ واژه قیر ۹۲
۴-۲-۱-۱۱ واژه قار ۹۳
۴-۲-۱-۱۲ واژه مشکین ۹۳
۴-۲-۲ رنگ سپید ۹۴
۴-۲-۲-۱ نماد رنگ سپید در پوشاک و منسوجات ۹۵
۴-۲-۲-۲ واژه کافور ۹۷
۴-۲-۲-۳ واژه سیمین ۹۸
۴-۲-۲-۴ واژه روشن ۹۸
۴-۲-۲-۵ واژه خورشید ۹۹
۴-۲-۳ رنگ سرخ ۹۹
۴-۲-۳-۱ نماد رنگ سرخ در پوشاک و منسوجات ۹۹
۴-۲-۳-۲ واژه لاله ۱۰۱
۴-۲-۳-۳ واژه خون ۱۰۱
۴-۲-۳-۴ واژه یاقوت ۱۰۲
۴-۲-۳-۵ واژه دیبا ۱۰۲
۴-۲-۳-۶ واژه بیجاده ۱۰۳
۴-۲-۳-۷ واژه لعل ۱۰۳
۴-۲-۴ رنگ زرد ۱۰۳
۴-۲-۴-۱ نماد رنگ زرد در پوشاک و منسوجات ۱۰۳
۴-۲-۴-۲ واژه زردفام ۱۰۸
فصل پنجم: نتیجه گیری ۱۰۹
فهرست منابع ۱۱۳
چکیده انگلیسی ۱۱۸



نسخه منابع:

. آژند، یعقوب. ۱۳۸۷، گفت و گویی با دکتر یعقوب آژند با عنوان «جلوه‌های شکوه شاهنامه نگاری»، مجله آینه خیال، شماره ۶، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۷: ۱۱۶-۱۱۸.
۲. اخیانی، جمیله، ۱۳۸۸، «آیین‌های عروسی در شاهنامه» روزنامه خراسان، شماره ۱۷۳۰۱
۳. اسماعیل پور، ابوالقاسم. ۱۳۷۷، اسطوره بیان نمادین، تهران: نشر سروش
۴. امینی، مریم، ۱۳۹۳، مطالعه نشانه شناسی طراحی لباس از شاهنامه، رشته هنرهای پژهشی و صنایع دستی، گرایش طراحی پارچه و لباس، دانشگاه علم و فرهنگ، دانشکده هنر و معماری، راهنما: زهرا حسین نژاد
۵. انصاری، مصطفی. ۱۳۹۰، دنیای شگفت انگیز رنگ‌ها، ساری: نشر شلفین
۶. ایتن، یوهانس. ۱۳۸۱، عناصر رنگ، ترجمه بهروز ژاله دوست، چاپ۴، تهران: نشر عفاف
۷. بارت، رولان، ۱۳۹۲، از نشانه‌های تصویری تا متن، تهران: نشر نی
۸. بازرگان، محمد نوید، خیاط، ناصر، فرهنگ، زهرا: ۱۳۹۳، «بررسی نماد رنگ و نقش درفش در حماسه»، بهارستان سخن (فصلنامه علمی- پژوهشی ادبیات فارسی)، سال یازدهم، شماره ۲۷، زمستان ۱۳۹۳
۹. بذرافکن، حمیرا، روحانی، علی، ۱۳۸۹، «بازنمایی اجتماعی در شاهنامه فردوسی-بررسی سیر شکل گیری و دگرگونی جامعه ایرانی در شاهنامه فردوسی»، فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات ملی، شماره۴۴، زمستان ۱۳۸۹
۱۰. بهار، مهرداد، ۱۳۷۶، از اسطوره تا تاریخ، به گردآوری و ویراستاری ابوالقاسم اسماعیل پور، چ۱، تهران: نشر سرچشمه
۱۱. پاکباز، رویین. ۱۳۸۳، نقاشی ایران (از دیرباز تا امروز)، چ ۳، تهران: نشر زرین و سیمین.
۱۲. پرنیان، موسی، بهمنی، شهرزاد. ۱۳۹۱، بررسی و تحلیل نمادهای بخش اساطیری شاهنامه، متن شناسی ادب فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، دوره جدید، شماره۱، سال چهارم، بهار ۱۳۹۱
۱۳. پورنامداریان، تقی. ۱۳۸۶، رمز و داستانهای رمزی در ادب فارسی، چاپ ۶، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
۱۴. جودی نعمتی، اکرم. ۱۳۸۷، «تناسب رنگ‌ها در صور خیال و هسته روایی شاهنامه»، فصلنامه علمی-پژوهشی، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره۱۱، پاییز و زمستان ۱۳۸۷
۱۵. حسن لی، کاووس، احمدیان، لیلا. ۱۳۸۶، «کارکرد رنگ در شاهنامه فردوسی (تکیه بر رنگهای سیاه و سفید)»؛ نشریه ادب پژوهی، شماره ۲، تابستان ۱۳۸۶
۱۶. حسن لی، کاووس، احمدیان، لیلا. ۱۳۸۷، «بازنمود رنگهای سرخ، زرد، سبز و بنفش در شاهنامه فردوسی» نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشکده شهید باهنر کرمان، دوره جدید، شماره ۲۳، بهار۱۳۸۷
۱۷. حسنی کلهری، شهلا، «تحلیل مردم شناختی درفش در ایران باستان بر اساس متن شاهنامه فردوسی»، اولین همایش بین المللی نواوری و تحقیق در هنر و علوم انسانی، موسسه سفیران فرهنگی مبین
۱۸. حمیدیان، سعید. ۱۳۸۷، درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، چ ۳، تهران: نشر ناهید
۱۹. دادور، ابوالقاسم، پورکاظمی، ۱۳۸۸، «پای پوش‌های ایرانیان در نگاره‌های دوران ایلخانی-تیموری-صفوی»، فصلنامه علمی _پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، شماره ۱۰
۲۰. دی، جاناتان، تایلور، لسلی. ۱۳۸۷، روانشناسی رنگ، ترجمه مهدی گنجی، چ۲، تهران: نشر ساوالان
۲۱. ذبیح نیا عمران، آسیه، محمدی، نگین: ۱۳۹۰، «روانشناسی رنگ‌ها در شاهنامه»، نامه پارسی، شماره۵۶-۵۷ بهار و تابستان
۲۲. رستگار فسایی، منصور، ۱۳۸۰، «فردوسی و هویت شناسی ایرانی در شاهنامه» نامه انجمن، شماره۳: پاییز ۱۳۸۰
۲۳. رستگار، منصور. ۱۳۵۴، «اهریمن در شاهنامه فردوسی»، گوهر، شماره ۲۵، فروردین ۱۳۵۴
۲۴. زارعی، اسدالله، ۱۳۹۲، «بازتاب فرهنگ پوشاک و لباس در ادبیات ایران»، فصلنامه هنر علم و فرهنگ، شماره ۱
۲۵. سان، هوارد و دوروتی، ۱۳۷۸، زند