* درس دهم*

 

1- ملاصدرا فلسفه خود را چه نامید و با نبوغ خود چه روش هایی رابا هم تركیب نمود ؟

حكمت متعالیه :  مكتبی كه برهان عقلی و شهود قلبی و وحی قرآن را با هم  تركیب كند و شیوه  ای یگانه در تحقیق فلسفی به وجود آورد .

2- مشرب تحقیقی ملاصدرا چه تفاوتی با روش فیلسوفان مشایی و اشراق دارد ؟

 ملاصدرا  نه مانند مشائیان است كه عقل و برهان را به هر كشف و شهودی  جهان می دهند و نه همچون اشراقیان كه شهود قلبی را بر برهان  عقلی مقدم میدانند ملاصدرا هر دور روش را با  یك دیگر به كار می گیرد و جدایی آن ها را هرگز روا نمیداند .

3- چگونه می توان ثابت كرد كه فلسفه ملاصدرا یک فلسفه  التقاتی نیست ؟

 نبوغ و ابتكار ملاصدرا  در این است كه به سه طریق : برهان عقلی ، شهود قلبی و وحی قرآن را با هم تركیب می كند شیوه یگانه  در تحقیق فلسفی به وجود آورد .

4- نظر متكلمان  اسلامی در مورد رابطه ی عقل و دین چیست توصیح دهید ؟

              1-  عقل در كنار شرع ارزش مستقل ندارد.

              2-  عقل در كنار شریعت است و كار آن فقط اثبات اصول اساسی دین است .

              3-  وظیفه ی عقل دفاع از حقانیت دین است .

5- نظر ملاصدرا در مورد رابطه ی عقل و دین چیست توضیح دهید ؟

             1-  عقل و دین حقیقت واحدی هستند از منشاء واحد

             2- اگر عقل به درستی حركت كند  به هیچ نتیجه ای مخالف شرع می رشد .

             3- عقل و دین در همه ی احكام با هم تطابق كامل دارند . 

6- شیوه ابتكار ملاصدرا در مورد فلسفه و عرفان چست؟

 نبوغ و ابتكار ملاصدرا در این است كه به هر طریق برهان عقلی ، شهود قلبی و وحی قرآن را با هم تركیب می كند و شیوه ی یگانه در تحقیق فلسفی به وجود می آورد .

   7- سفر های چهار گانه عارف را توضیح دهید ؟

             سفر اول←سفر از خلق خدا ( عالم ماده ) به سمت خدا←  عارف در این سفر از عالم ماده حركت می كند و  با سیر در عوالم

             سفر دوم← جستجو در ذات حق و شناخت او←عارف در این سفر به كمك خدا به سیر در كمالات و اسماء و صفات خدا می پردازد .

             سفر سوم ← بازگشت به سوی مردم جامعه←عارف در این سفر ضمن جدا نشدن از ذات خلق به میان مردم باز می گردد .

             سفر چهارم ←سفر همراه مردم به سوی خدا←این سفر عارف به منزله ی كمك به مردم برای پیمودن مسیر كامل است در حقیقت عارف مردم را به سوی آنچه خود در سفر اول گذرانیده است هدایت می كند .

8- الف: ملاصدرا مسائل فلسفه را به چند دسته تقسیم می كند آن ها را نام ببرید ؟( سلوك ذهنی فیلسوف)

مبحث اول : علم به احوال وجود و مسائل عام فلسفه

مبحث دوم : توحید و خدا شناسی وشناخت صفات الهی

مبحث سوم :  مباحث افعال خدا جریان فیض هستی و مراتب عقول و ...

مبحث چهارم:  مباحث نفس و معاد

ب:  مباحث چهار گانه افسار اربعه با كدام سفره های چهار گانه عرفانی مطابقت دارد ؟

               1- علم به احوال وجود             سفر اول

               2- توصیه و خدا شناسی صفات الهی              سفر دوم

               3- مباحث افعال خداوند و جریان فیض هستی       سفر سوم  

               4- مباحث نفس و معاد          سفر چهارم

9-  توضیح دهید مقصود عرفا از ‹‹ سفر من الحق الی الخلق باالحق ›› چیست و معادل كدام مبحث فلسفی ملاصدرا است ؟

سالک در این سفربه سوی خلق ( مردم ) باز می گردد اما این بازگشت به منزلی جدایی از حق نیست     و این سفر معادل مباحث افعال خدا و جریان فیض هستی و مراتب عقول در فلسفه ملا صدرا است.  (   مبحث سوم )

* درس یازدهم *

1-2-   پرسش  اصلی در بحث اصالت وجود چیست ؟ طرفداران اصالت وجود و طرفداران اصالت ماهیت ، در مورد وجود و ماهیت چه عقیده ای دارند ؟

  وقتی فلاسفه یك موجود را بررسی می كنند دو  مفهوم را به آن نسبت می دهند . وجود و ماهیت  . بعضی از فلاسفه شی را ما به ازاء  وجود  می دانند و به اصطلاح می گویند اصالت با وجود است و بعضی دیگر اصالت را به ماهیت می دهند وجود را امری ذهنی و انتزاعی می دانند .

3-سیر تاریخی بحث  اصالت  وجود را بنویسید ؟

 بحث اصالت وجود و ماهیت نخستین بار توسط میر داماد  طرح شده است ولی به اعتقاد اهل تحقیق مشائِیون به اصالت وجود و اشراقیون به اصالت ماهیت اعتقاد داشتند . ملاصدرا هم معتقد به اصالت وجود بود .

5-آیا مفهوم وجود ، مشترك لفظی است یا معنوی ؟ با مثال توضیح دهید ؟

 مشترك  معنوی چون مفهوم وجود درباره ی هر چه به كار رود معنا ی یكسان دارد .

5- اشتراك معنوی وجود چه نتیجه ای را بر دارد ؟

 این نتیجه را در بر دارد كه اشیا با آن كه از حیث خواص و آثار مختلف اند همه از آن جهت كه موجود اند یك حقیقت اند .

6-نظریه تشكیك وجود(وحدت در عین كثرت و كثرت عین وحدت) را از نظر ملاصدرا با مثال توضیح دهید ؟

 هر چند حقیقت وجود یكی بیش  تر نیست اما این حقیقت شدت و ضعف دارد ( مانند نور)  یعنی حقیقتی مشكك است و اختلافی كه بین موجودات وجود دارد  ناشی از شدت و ضعف مرتبه وجودی آن هاست و همه آن ها  در اصل وجود با هم وحدت دارند در حقیقت تمام موجودات از حیث وجود وحدت دارند و كثرت  آن ها از حیث شدت و ضعف مرتبه ی  وجودی آنهاست.

7-  به نظر ملاصدرا  ملاك نیازمندی معلول به علت چیست  به اختصار توضیح دهید ؟

 ملاك نیازمندی جهان معلول  كه علت را باید در ضعف و نقض  مرتبه وجودی آن دانست یعنی جهان دارای فقر وجودی است و همین فقر باعث نیازمندی آن  به علت است ( نظریه ی فقر جودی – یا امكان فقر ی)

8- طبق نظریه  فقر وجودی ملاصدرا جهان چگونه می باشد ؟

 با توجه به نظریه فقر وجودی جهان هستی یک پارچه نیازمند ذات حق هستند و اگر خداوند لحظه ای عنایت خویش را از جهان بگیرد تمام جهان هستی محو و نابود خواهد می شود .

9-  خدا شناسی در پرتو حركت جوهری ملاصدرا چگونه است ؟ توضیح دهید ؟

 در حكمت متعالیه وجود حقیقتی یگانه در كل جهان هستی است و ذات خدا شدیدترین و برترین مرتبه وجودی است كه وابسته به هیچ موجودی نیست و به هیچ قید و شرطی  مقید و مشروط نیست .

10- جوهر و عرض را در اصطلاح فلسفی توضیح دهید ؟

جوهر: آن جنبه از شی كه وابسته به خودش است و موضوع صفت های گوناگون  قرار می گیرد جوهر نام دارد .

عرض: صفات و حالات اشیا كه به خود وابسته نیستند . مانند : رنگ ، بو ، مزه ، و ... عرضیات گفته می شود.

11- حكمای پیش از ملاصدرا  حركت را در جوهر می دانستند یا در عرض ؟ دلیل آن ها را با ذكر مثال توضیح دهید ؟

آن ها معتقد بودند در هر تغییر موجودات  جوهر شی هیچ تغییری نمی كند و  فقط عرضیات  شیی دست خوش تغییر می شوند و اگر جوهر تغییر كند شی نابود می شود زیرا جوهر حافظ و نگهبان هر شیی است .

12- یكی از شبهاتی  كه در مورد حركت جوهری مطرح شده است ‹‹ شبهه ی  گم شده ی متحركت ››  است آن را توضیح دهید ؟

 در نگرش اصالت  ماهیت هر چیزی دارای ماهیت و جوهر است و همین جوهر و ماهیت است كه واقعیت  و عینیت دارد پس واقعیت هر چیز  در گرو  ماهیت آن است و تغییر و تبدیل  ماهیت موجب نفی و نابودی شی خواهد شد .

13 -  الف : به نظر ملاصدرا  انكار حركت جوهری  از آثار عقیده به چیست ؟ توضیح دهید ؟

ناشی از اعتقاد به  اصالت ماهیت  است .

در نگرش اصالت ماهری هر چیزی دارای ماهیت و جوهر معینی است و همین  جوهر و ماهیت  است كه  واقعیت و عینیت دارد واقعیت هر چیز در گرو ماهیت آن است و تغییر و تبدیل ماهیت موجب نفی واقعیت شی خواهد شد .

14-  موجود ثابت و موجود متغیر را از نظر ملاصدرا با مثال توضیح دهید ؟ 

موجود ثابت :  موجودی كه در مرتبه ی تغییر ناپذیر و معینی دارد و از قوه و فعل مبرا  است و استعداد تغییر و حركت ندارد . چنین موجودی برتر از علم طبیعت است ( منظور فرشتگان است )

موجود   متغیر :

 موجودی كه سراسر  تغییر و حركت است  و همیشه از یک مرتبه وجودی به سمت مرتبه بالاتر در حرکت و تغییر است و از ثبات  و قرار محروم است این موجود دارای ابعاد سه گانه ( طول ، عرض ، ارتفاع ) است ... ( یعنی تمام موجودات در عالم طبیعت ) .

15- الف:  در پرتو حركت جوهری وجود انسان چگونه توصیف شود ؟

 وجود جهان در پرتو حركت جوهری  و وجود متكامل است كه از مرتبه ی ضعف رو به مرتبه شدت می رود . بر این اساس ،  انسان یک هویت ثابتی نیست كه دچار احوال كودكی تا پیری و مرگ شود بلكه  وجودی سیال است كه از پایین ترین درجات وجود یا اسفل سافلین تا برترین درجات یعنی نزدیکی به وجود حق تعالی و هم نشینی با ملكوتیان  و كروبیان عرصه تغییر و حركت اوست .

ب: وجود جهان در پرتو حركت  جوهری چگونه  به نظر می آید و توضیح دهید كه هدف و غایت این حركت چیست ؟

 بر اساس اصل حركت جوهری ، هیچ نقطه ثابتی در جهان طبیعت یافت نمی شود  جهان یكپارچه در شور و در غوغاست و به شوق دست یافتن مراتب بالای  هستی ، خستگی ناپذیر است . وجود سیال  و گسترش یابنده ی جهان هدف و غایتی را می جوید كاروان جهان رو به سوی منزلی روان و این  سر منزل و غایت همان معاد و قیامت است .

16- تکامل جهان را در پرتو حرکت جوهری توضیح داده و بنویسید این تکامل چه هدفی را به دنبال دارد؟

تمام موجودات جهان در حال تغییر و تحول هستند و این تغییر و تحول از مرتبه ضعیف تر به سمت مرتبه شدید تر است و حرکت تمام موجودات به سمت تکامل در یک مرحله بر قیامت می رسد و قیامت نه تنها انسان بلکه همه کائنات را در بر می گیرد.